सोमवार, ३१ ऑगस्ट, २००९

'महाराष्ट्राचा सुवर्णमहोस्तव' साजरा करण्याचा हक्क कॉंग्रेस सरकारला आहे का ?

महाराष्ट्र राज्याच्या निर्मितीत कॉंग्रेस पक्षाचा काहीही त्याग नाही.महाराष्ट्र राज्याच्या निर्मितीच्या चळवळी याला साक्ष आहेत.
कॉंग्रेस सत्तेत असल्याने आपणच या राज्याच्या निर्मितीचे,जडणघडणीचे संस्थापक आहोत अश्या पद्धतीने सुवर्णमहोस्तव कार्यक्रम करत आहेत. मुंबईसहित महाराष्ट्र राज्याच्या निर्मितीला कॉंग्रेस पक्षाचा आणि श्रेष्ठींचा पूर्णपणे विरोध होता.महाराष्ट्रातील त्या वेळचे सर्व मराठी दिग्गज नेते या चळवलीच्या विरोधात होते हे सत्य आहे .
आज विरोध करणारीच कॉंग्रेस हि 'आयत्या बिळावर नागोबा ' ठरलेली आहे असे आपणाला वाटत नाही का ?
खरच या काँग्रेसी सरकारला 'महाराष्ट्राचा सुवर्णमहोस्तव' साजरा करण्याचा हक्क आहे का ?
Divisions of MaharashtraImage via Wikipedia
१९४६ साली बेळगाव येथे झालेल्या साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी असलेल्या साहित्यिक माडखोलकरांनी 'सारा मराठी प्रदेश एकत्र आणायला हवा ' असा जागर केल्यानंतर मराठी राज्याच्या निर्मितीसाठी प्रयत्न सुरु झाले
'संयुक्त महाराष्ट्र परिषद ' या सर्व पक्षीय संस्थेची स्थापना सुद्धा झाली सुरवातीला कॉंग्रेस पक्ष हि यात सामील झाला मात्र नेहरू आणि केंद्र सरकारने विरोधी भूमिका घेताच काँग्रेसी नेत्यांनी आपली भूमिका बदलली.
कणाहीन काँग्रेसी मराठी नेत्यांना दिल्लीपुढे शेपूट घालण्याची परंपरा तिथपासूनच सुरु झाली आणि ती अजूनही चालूच आहे
संयुक्त महाराष्ट्र परिषेदेला त्यावेळी शंकरराव देव आणि भाऊसाहेब हिरे यांनी पाठींबा दिला होता दिल्लीच्या दबावाला बळी पडता पण त्याकाळचे
कॉंग्रेसचे तरुण नेते यशवंतराव चव्हाण यांनी डिसेम्बर १९५५ ला सातारा जिल्हा कॉंग्रेस समितीच्या बैठकीत
'नेहरू निष्ठा आणि महाराष्ट्र निष्ठा यापैकी नेहरू निष्ठा आपण जास्त पसंद करू ' असे जाहीर केले म्हणजेच
'महाराष्ट्रापेक्षा नेहरू मोठे आहेत '
आणि संयुक्त महाराष्ट्राच्या या लढ्यातून कॉंग्रेसला वेगळे ठेवण्याचा निर्णय घेतला.
महाराष्ट्रीयांना पाहिजे असेलतर त्यांचा प्रांत त्यांना मिळेल पण मुंबईचा त्यात अंतर्भाव होणार नाही असे १९४९ साली नेहरू,पटेल आणि पत्त्भी या कॉंग्रेस नेत्यांनी नोंदवले होते.
मुंबई महाराष्ट्रात घालू नका अशी भूमिका गांधीजीनी सुद्धा त्यावेळी मांडली होती.
एकूणच महाराष्ट्र राज्य हवे असेलतर मुंबईचा नाद सोडा असाच पुनर्रचना समितीचा आग्रह होता
मुंबई हि महाराष्ट्राची आहे ,मराठी माणसाची आहे हि कल्पनाच गांधी, नेहरू,पटेल यांना मान्य नव्हती आणि
तीच भूमिका सर्व अमराठी मुंबईमधील स्थायीकांची होती आणि त्याला साथ दिली ती का पाटील यांच्यासारख्या अनेक मराठीद्रोही काँग्रेसी नेत्यांनी
मुंबई स्वतंत्र ठेवण्याचा निर्णय १६ जानेवारी १९५६ रोजी नेहरू यांनी आकाशवाणीवरून जाहीर केला आणि त्याच रात्री मुंबईत भडका उडाला.
मुंबईसहित संयुक्त महाराष्ट्र या बाबत कॉंग्रेस ने हात झटकले होते मराठी जनतेचा द्रोह करत नेहरूंपुढे गुडघे टेकले होते
आणि अशा या आणीबाणीच्या काळी सर्व पक्ष्याच्या कार्यकर्त्यांनी एकत्र एवून 'संयुक्त महाराष्ट्र समिती ' स्थापन केली
आणि एस जोशी यांच्याकडे त्याची सूत्रे दिली.
त्यानंतर सर्व महाराष्ट्रभर सत्याग्रह सुरु झाला आणि त्यात मोरारजी ,हिरे ,चव्हाण आणि का पाटील यांच्या काँग्रेसी सरकारने १०५ जणाचे बळी घेतले.
सारा महाराष्ट्र या आंदोलनाने पेटला होता एस जोशी,गोरे ,आचार्य अत्रे ,श्रीपाद डांगे,प्रबोधनकार ठाकरे ,नाना पाटील यांच्या बरोबरच भंडारे ,बी सी कांबळे हे रिपब्लिकन नेते हि आंदोलनात अग्रभागी होते
सारा दलित समाज सुधा या आंदोलनात उतरला होता
शाहीर अमर शेख ,शाहीर गह्वान्कार,,शाहीर आण्णाभाऊ साठे यांचे पोवाडे आणि
बाळासाहेब ठाकरे यांची व्यंगचित्रे काँग्रेसी नेत्यांची लक्तरे काढीत होती.
आचार्य अत्रे 'मराठा ' दैनिकातून कॉंग्रेसची हजामत करत रान पेटवत होते
१९५५ ते १९६० या काळात केंद्र सरकार आणि कॉंग्रेसच्या विरोधात महाराष्ट्र पेटून उठला होता
तेंव्हा हे कॉंग्रेस नेते नेहरूंच्या धोतराच्या सोग्याखाली लपून बसले होते
संयुक्त महाराष्ट्र समितीच्या उग्र आंदोलनानंतर कॉंग्रेस चे दिल्लीतील सरकार आणि नेहरूंनी मुंबईसहित महाराष्ट्र देण्याची तयारी दाखवली ती ही उद्दात भावनेने नाही.
महाराष्ट्रातील जनता कॉंग्रेसच्या विरोधात जात आहे याची जाणीव झाल्यावरच
महाराष्ट्रातील कॉंग्रेसची सत्ता जाईल या भीतीपोटीच मे १९६० रोजी मुंबईसहित महाराष्ट्राची घोषणा केली गेली
त्यातही बेळगावसहित सीमा भाग ,गुजरात सीमेवरील डांग आणि उंबरगाव या भागांचा बळी घेवूनच
महाराष्ट्र तोडून मोडून देण्यात आला
या महाराष्ट्र स्थापनेच्या लढाइत कॉंग्रेस पक्षाचा तिळमात्र सहभाग नव्हता.
ज्यांनी लढाई लढली आणि जिंकली त्या एकाही नेत्याला महाराष्ट्र निर्मितीच्या सोहळ्याचे साधे आमंत्रण हि देण्यात आले नाही
संयुक्त महाराष्ट्राचा लढा आणि यश हे असे आहे.
लढाई संयुक्त महाराष्ट्र समितीने आणि मराठी जनतेने लढवली आणि सत्ता वं यशाचे फुकटचे श्रेय कॉंग्रेस ने घेतले म्हणून आचार्य अत्रे म्हणायचे 'लढणे को हम ,खाणे को तुम '
कॉंग्रेसला कधीच 'महाराष्ट्रीय ' असावे असे वाटले नाही
त्यामुळेच शरद पवारांसारख्या मराठा नेता आगतिक आणि लाचार भावनेने सी लिंकचे नाव 'राजीव गांधी' ठेवायला लावतो आणि त्यासाठी भूमिपुत्राचे लेबल लावतो.
मग यापूर्वीच्या मराठी भूमिपुत्रांच्या आंदोलनाला पवारांचा विरोध का असतो ?
सोनिया गांधी मालेगावात एवून परप्रांतीयांना सवरक्षण देण्यात येइल असे बोलून जातात मग इथे भूमिपुत्रांचा वाली कोण ?
अशा या कॉंग्रेस पक्षाला आणि त्याच्या सरकारला महाराष्ट्राचा सुवर्णमहोस्तव साजरा करण्याचा अजिबात अधिकार नाही असे मला वाटते
जय महाराष्ट्र
Enhanced by Zemanta

शुक्रवार, २८ ऑगस्ट, २००९

'मोक्का' की राजकीय मोका ?

करकरे यांनी 'आपल्याला या जबाबदारीतून मुक्त करा' असे शेवटच्या दिवसात गृहमंत्र्यांना म्हंटले होते असे ऐकून आहे.
ते असे का म्हंटले असावे यावर खूप काथ्याकुट झाला कारण त्यांनी मालेगाव स्फोट प्रकरणी काही हिंदुत्ववादी कार्यकर्त्यांना अटक केली होती आणि त्यांच्यावर मोक्का लावला होता.याला काही हिंदुत्ववदि नेत्यांनी, संघटनांनी आणि जनमाणसांनी प्रखर विरोध केला होता.
आणि त्यानंतर दुसरयाच दिवशी त्यांनी मुंबई हल्ल्यात त्यांनी हौतात्म्य पत्करले.
त्यामुळे त्यांच्या 'जबाबदारीतून मुक्त करा' या वाक्याला खूप महत्व प्राप्त झाले होते
त्यांच्यावर नक्की कशाचा दबाव होता हे नक्की समजू शकले नाही करकरे असते तर ते नक्की याबाबत सांगू शकले असते
काही दिवसापूर्वी मालेगाव स्फोटातील आरोपींना 'मोक्का' तून 'मोक्का' न्यायालयाने मोकळे केले आणि त्यांच्यावरील 'मोक्का' रद्द करावा असा आदेश दिला.
तेन्ह्वा हा प्रश्न पडला कि एवढी मोठी जबाबदारी स्वीकारणाऱ्या करकरे यांना कोणाला मोक्का लावावा हे समजत नसावे का ?
कि 'मोक्का' चा गैरवापर कोणाच्या दबावात करण्यात आला असावा ?
अखेरच्या क्षणी करकरे नक्की कोणाच्या दबावाखाली होते ?
आणि त्यामुळे ते 'मला या जबाबदारीतून मुक्त करा' असे म्हणत असावे ?
मालेगाव स्फोटातील आरोपींना 'मोक्का' लागत नाही हे करकरे यांना नक्की ठाउक असणार म्हणून तर त्यांनी तो खटला हा नाशिक न्यायालयात सुरवातीला चालवला असावा.
तपास पूर्ण झाला आहे असेही त्यांनी मध्ये नमूद केले होते पुरावे हि सादर करण्यात आले होते.
आणि गंभीर आरोपांचा खटला असल्याने आणि पुराव्यासहित खटला चालवला गेला असता तर आरोपींना जामीन मिळणेही शक्य झाले नसते आणि आरोपींना कठोर शिक्षा हि देता आली असती.
मग अचानक करकरे आणि मंडळी आरोपींना 'मोक्का' लावण्याकडे का वळली असा प्रश्न पडतो आणि
मोक्का लावल्यानंतरच करकरे यांनी दडपण असल्याची तक्रार का करावी असाही प्रश्न पडतो
याचे उत्तर फक्त आता करकरे देउ शकले असते पण तरीही आजची परिस्थिती पाहता आणि न्यायालयाचा आदेश पाहता काही गोष्टी स्पष्ट होताना दिसतात.
आरोपींवरील 'मोक्का' रद्द करताना न्यायालयाने जी कारणे दिली आहेत त्यात नमूद केले गेले आहे कि,
मोक्का लावण्यासाठी ज्या गोष्टी आवश्यक आहेत त्याचा या प्रकरणात अभाव दिसून येतो.
गुन्हेगारी पुरावे ,कारस्थानाचे पुरावे ,आरोपींचा एकमेकांशी संबंध आणि संपर्क आणि त्यांची गुन्हेगारी पार्श्वभूमी यावर 'मोक्का' लावला जातो परंतु या प्रकरणातील आरोपींबाबत या सर्व गोष्टीत त्रुटी आहेत.
मग हे अनुभवी करकरे यांना माहित नसावे का ?
त्यांना ठावूक असावे म्हणून तर त्यांनी हा खटला सुरवातीपासून नाशिक न्यायालयात चालवला असावा
मग त्यांच्यावर आरोपींना 'मोक्का' लावावा याचे दडपण आणले गेले होते का ?
कारण त्यावेळी लोकसभेचे वारे वाहू लागले होते आणि या प्रकरणाचा राजकीय लाभ उठवण्यासाठी हा खटाटोप करण्यात आला असावा का ?
या प्रकरणातील आरोपींना मोक्का लावल्याने मुस्लिमांची एक गठ्ठा मते आपल्याला मिळतील अशी गणिते आखली गेली असावी का ?
हा 'राजकीय मोका' साधण्यासाठी पोलिसांवर दबाव आणण्यात आला असावा का ?
आणि हेच करकरे यांना आवडले नसावे आणि त्यांनी गृहमंत्र्यांना 'मला या जबाबदारीतून मुक्त करा' असे सांगितले नसावे का?
दहशतवाद करणारे फक्त मुस्लीम नसून बाकी धर्माचे लोकही असे करतात हे दाखवून देण्यासाठी या प्रकरणाचा राजकीय वापर मोक्का लावून कशावरून आला नसावा ?
कारण त्या अगोदर काही दिवस पवार यांनी पक्षीय शिबिरात दहशतवाद एकाच धर्मातील लोकांना अटक करणे योग्य नाही असे सांगितले होते आणि त्यानंतरच मालेगाव प्रकरण पेटू लागले आणि हिंदू हि दहशतवादी आहेत हे दाखवण्याचा प्रयत्न कशावरून गेला गेला नसावा असा प्रश्न पडल्याशिवाय राहत नाही
त्यामुळे सरकारने वरच्या न्यायालयात अपील करत बसण्यापेक्षा पोलिसांना आपले काम करू द्यावे उगाच त्यात हस्तक्षेप करू नये असे वाटते
जे काही खरे आहे ते लवकरच लोकांच्या समोर अईल अशी आशा आहे.
येथील मुद्दे तोरसेकर यांच्या लेखातून घेण्यात आले आहेत.
जय हिंद
जय महाराष्ट्र

शिवसेनाप्रमुख हिंदूहृदयसम्राट श्री बाळासाहेब ठाकरे एक अष्टपैलू व्यक्तिमत्व होय

शिवसेनाप्रमुख हिंदूहृदयसम्राट श्री बाळासाहेब ठाकरे एक अष्टपैलू व्यक्तिमत्व होय. त्यांच्या विषयी माझ्या मनात कायमच एक आदराचे स्थान राहिले आहे त्यांच्याबद्दलचे माझे मत येथे व्यक्त करण्याचा प्रयत्न करत आहे
शिवसेनाप्रमुख हिंदूहृदयसम्राट श्री बाळासाहेब ठाकरे एक असे नाव ज्याच्याशिवाय महाराष्ट्राचा इतिहास यापुढे लिहला जाऊ शकत नाही.
गेली ५० वर्ष ते आपल्या वाणीने,लेखणीने आणि कुंचल्याने महाराष्ट्र गाजवत आहेत त्यांची भाषा तर 'ठाकरी भाषा' म्हणुन ओळखली जाते तसे असले तरी एक व्यंगचित्रकार असल्यामुळे त्यांच्या भाषणात मिश्किल्पनाही जाणवतो.

स्वता एक कलावंत असल्यामुळे इतर राजकीय नेत्यांची नक्कल काढतात त्यावेळी श्रोते हास्याच्या कारंज्यात बुडून जातात .
त्यांचे शब्द म्हणजे एक धगधगता निखारा असतो ,त्यांचे राष्ट्रवादी विचार , हिन्दुत्व आणि देश्द्रोह्यांच्या वर केलेला हल्ला वातावरण बदलून टाकतात आणि जनसागर मंत्रमुग्ध होउन जातो
महाराष्ट्राच्या जडणघडणीत बाळासाहेब यांचे योगदान म्हणजे 'माईलस्टोनच'.
कलेपासुन खेळापर्यंत,राजकरणापासून समाजकार्यापर्यंत, अर्थकारण पासून ओद्योगिकीकरणापर्यंत , चित्रकलेपासून नाटक - चित्रपटापर्यंत , साहित्यापसून संस्कृतीपर्यंत ,मराठीपासून हिदुत्वापर्यंत ...एक ही क्षेत्र असे नाही की ज्याला शिवसेनाप्रमुखांचा परिस्पर्ष झालेला नाही.
महाराष्ट्राला बाळासाहेबांचीओळख झाली ती त्यांच्या धडाकेबाज व्यंगचित्रामधून .
लोकांना विचार करायला लावणारी,त्यांच्या मनाचा ठाव घेणारी व्यंगचित्रे बाळासाहेबांनी काढली.या व्यंगचित्रातून ते निडरपने बड्यानचे वाभाडे काढत असत त्यामुळे ती अधिक प्रभावी ठरत होती.
शिवसेनाप्रमुखांचे स्फूर्तीस्थान म्हणजे छत्रपति शिवाजी महाराज.
जुलमी मोगल सत्तेशी टक्कर देऊन शिवाजी महाराजानी हिन्दवी स्वराज्य निर्माण केले.त्याच धर्तीवर जुलमी कांग्रेस राज्यकर्त्यान विरुद्ध संघर्ष करीत बाळासाहेबांनी शिवसेनेची स्थापना करून ३० वर्षात सत्ता खेचून आणली.

एक व्यक्ति स्वताच्या करिश्म्यावर राजकरणातून समाजपरिवर्तनाचे एवढे प्रचंड काम करू शकतो हे त्यानी दाखवून दिले आहे .
शिवरायांचा कर्मयोगी आणि महर्षि विश्व्मित्राचा कर्मठपणा या गुणांचा संगम बाळासाहेबांच्यात पहायला मिळतो .
गर्विष्ट देवदेवतांना आव्हान देऊन विश्वमित्रानी प्रतिस्रुष्टि निर्माण केलि त्याच धर्तीवर दांभिक कांग्रेसला आव्हान देऊन बाळासाहेबांनी शिवसेनेच्या माध्यमातून राजकीय प्रतिस्रुष्टि निर्माण करून शिवरायांचा लढाऊ बाणा वापरून राजकरणातून समाजपरिवर्तनाचे महान कार्य केले आहे.
विश्व्मित्राने नारळ निर्माण केला असे मानले जाते नारळाला वरुण कठोर कठीण कवच आणि आतून गोड़ खोबरे त्यानंतर अमृतासारखे गोड़ पाणी असते.
बाळासाहेबांचे तसेच आहे वरुण कठोर पण आत हळवेपणा. भावनाप्रधान आणि कठोरता याचा संगम विरळच असतो.

राजकारणाच्या पसारयात हाच एक असा नेता आहे ज्याने कधीही आपल्या शिवसैनिकाला दगा दिला नाही.जबाबदारी स्वता स्वीकारली.
'मी असे बोललोच नाही' हे वाक्य बाळासाहेबांनी गेल्या ५० वर्षात कधी काढला नाही
मग ते बाबरी पतन असू दया नाहीतर दुसरे काहीही
बाळासाहेबांनीच महाराष्ट्रातील मराठी माणसाचा आत्मविश्वास जागा केला. म्हणुनच मराठी मध्यमवर्गाला बाळासाहेबांविषयी विशेष प्रेम होत आणि अजुनही आहे .
ज्याच्या हाकेला काही तासातच लाखो लोक जमतील असा एकमेव नेता महाराष्ट्रात आहे आणि तो म्हणजे फक्त शिवसेनाप्रमुख श्री बाळासाहेब ठाकरे.
शिवसेनेच्या माध्यमातून बाळासाहेबांनी गरिबांना राजकारणात मोठी पदे आणि प्रतिष्ठा मिळवून दिली. कांग्रेसी राजकारणात मागे पडलेले किंवा पडले असते अशा बहुजन समाजातील गरिबांच्या मनात बाळासाहेबांनी राजकीय महत्वकांक्षा निर्माण केलि आणि वाढवित नेली .
शिवसेनाप्रमुखांचे आशीर्वाद आणि स्पर्श लाभला तर जीवनाचे सोने होते याची कितीतरी उदाहरणे आज महाराष्ट्रात आहेत.
बाळासाहेबांचे हिन्दुत्व म्हणजे प्रखर राष्ट्रायीत्व हे कधीही लपून राहिलेले नाही. त्यांनी कधीही राष्ट्रवादी मुस्लिमांचा अपमान केला नाही उलट अशाच राष्ट्रवादी मुस्लिमांची देशाला गरज आहे असे सांगितले .
बाळासाहेबांनी ५० वर्षात खुप वादळे निर्माण केलि आणि खुप वादळे झेललीसुद्धा परंतु ते कधीही डगमगले नाहीत
एक सामान्य नागरिक ते शिवसेनाप्रमुख आणि शिवसेनाप्रमुख ते जगभर हिंदूंचे हिंदूहृदयसम्राट अशी झंजावती वाटचाल करीत असताना त्यानी स्वतातिल माणुस कटाक्षाने जपला.

अशा या माझ्या दैवताला आई जगदंब उदंड आयुष्य देवो हीच तिच्या चरणी प्रार्थना
जय हिंद
जय महाराष्ट्र
Enhanced by Zemanta

गुरुवार, २७ ऑगस्ट, २००९

शिक्षण देता - घेता

अमेरिकेत पूर्वप्राथमिक शिक्षणात मुलाला स्वावलंबी बनविण्याकडे अधिक कल दिसून येतो. याच टप्प्यावर सामाजिकदृष्टय़ा ‘श्रमप्रतिष्ठा’ हे महत्त्वाचं मूल्य मुलांमध्ये रुजविण्याचा प्रयत्न केला जातो. त्याचबरोबर संवादकौशल्य, वाचनकौशल्याकडे खास लक्ष पुरविताना प्रयोगशील शिक्षणावर अधिक भर दिला जातो.
‘पोळी-भाजी हे हेल्दी फूड आहे, का जंक फूड?’ असा प्रश्न माझ्या छोटय़ा मुलाने विचारला, तेव्हा मी स्वत:च क्षणभर थांबले. याला या वयात हा प्रश्न पडला, तो मला का नाही पडला कधी? बहुधा मला या संकल्पनाच माहीत नव्हत्या. आणि माझ्यासमोर पिझ्झा, बर्गर न येता थालीपीठ, घावन, उपमा हे आरोग्यदायी पर्याय आले. अमेरिकेतील वास्तव्यात ही गोष्ट प्रकर्षांने जाणवली की, या छोटय़ा मुलांना निवडीला खूप
वाव आहे. ‘निर्णयक्षमता’ यायला हवी. सुदैवाने या दृष्टीने वेगवेगळ्या पातळीवर प्रयत्न केले जाताना दिसले. वेळोवेळी जाणवलेलं वेगळेपण आपल्या माणसांशी वाटून घ्यावंसं वाटलं.
शिक्षण अर्थात औपचारिक शिक्षण सुरू करताना मुलांचं वय लक्षात घेणं आवश्यक ठरतं. मुंबईसारख्या उपनगरात ते अडीच ते साडेतीन वर्षांवर येऊन ठेपलं आहे. इथे मात्र पुष्कळशा शहरात पाच वर्षे पूर्ण झाल्याशिवाय पब्लिक स्कूलमध्ये प्रवेश मिळत नाही. सहा पूर्ण झाल्यावर पहिलीला प्रवेश मिळतो. तत्पूर्वी आपल्याला उत्साह असेल तर प्री-स्कूलला घालावे किंवा डे-केअरमध्ये ठेवावे.
मुलगा शाळेत गेला नाही, तरी आपण घरी शिकवू शकतो. मदतीला माहिती तंत्रज्ञान आहे, त्यावरील अनेक वेबसाइट्स उपयुक्त आहेत. शिवाय अमेरिकेतील शिक्षण विभागाची pbskids नावाची वाहिनी दूरदर्शनवर दाखवली जाते आणि त्यांची वेबसाइटही आहे. भाषण, संभाषण, वाचन आणि थोडेफार लेखन, शास्त्रीय तत्त्वांशी ओळख, अंकांची ओळख अशी अनेक उद्दिष्टे याद्वारे साधली जातात. कार्टून्स, अॅनिमेशन, पपेट्स अशा तंत्रांचा वापर त्यासाठी केला जातो. पुस्तकातून वा पालकांकडून जाणून जो परिणाम साधणे अवघड ते या कार्टून्सद्वारे प्रभावीपणे साधले जाते. आपली लाडकी कार्टून कॅरेक्टर्स आपल्या आपण कपडे घालून तयार होताना, आपले आपण दात घासताना पाहून बच्चे कंपनीला सगळे करून पाहावेसे वाटते. मुलांना थोडा वेळ देऊन त्यांचे त्यांना करू दिले तर ही कौशल्ये सहज अवगत होतात. सँडविचवर काकडी, टोमॅटो लावून आपले आपण खाताना त्यांना मोठे काहीतरी साध्य केल्यासारखे वाटते. स्वत: करता आल्याचा त्यांना झालेला आनंद वेगळाच असतो. त्यांची स्वत:बद्दलची प्रतिमा उंचावत असते.
स्वत:चे कपडे घडी करून ठेवणं, हाताने ब्रेकफास्ट करणं, जेवणं या गोष्टी मुलांनी स्वत: केल्या, तर त्या प्रयत्नांत ते रमून जातात. भविष्यात नोकरी-शिक्षणाच्या निमित्ताने एकटे राहावे लागले तर स्वावलंबी असणं जमेची बाजू ठरते. इथे अनेक कुटुंबांत दोनपेक्षा अधिक मुले असतात. यंत्रांच्या साहाय्याने का होईना, धुणीभांडी घरी करायची तर प्रत्येकाने थोडा हातभार लावायला हवा, कोणतेही काम करण्याची लाज वाटता कामा नये. इथे सामाजिकदृष्टय़ा ‘श्रमप्रतिष्ठा’ हे महत्त्वाचे मूल्य आहे. त्याची रुजवणूक करण्याचा प्रयत्न होतो. हे काम स्त्रीचे आणि हे पुरुषाचे हा लिंगसापेक्ष विचार इथे निर्माण केला जात नाही.
मुलांना शाळेत, पुस्तकांद्वारे, टी.व्ही. चॅनेल्सद्वारे अनेक व्यवसायांची ओळख करून दिली जाते. शाळेला दातांचे डॉक्टर, अग्निशमन दलाचे जवान, वाहतूक पोलीस अशा व्यक्ती भेट देतात. त्या निमित्ताने ही मंडळी कोणते काम करतात, ते कळते. अग्निशमन दलाचा जवान मुलांना हीरो वाटतो. फायर अलार्म वाजायला लागला तर काय करायचे, धूर दिसला तर काय करायचे, ही माहितीही मुलांना मिळते. रस्त्यावरील रहदारीचे नियम पोलिसमामांकडून कळतात. मग ही बच्चेकंपनी गाडीतून जाताना आईवडिलांनाच सूचना द्यायला लागतात. रेड लाइट- स्टॉप, ग्रीन लाइट- गो, यलो लाइट- स्लो डाऊन. रस्ता क्रॉस करताना पुढे पाहायचे वगैरे गोष्टी मुलांना पटकन पाठ होते. दाताची डॉक्टर मोठय़ा डायनासॉरला एक मोठा ब्रश घेऊन दातांची काळजी कशी घ्यायची, ते दाखविते. मग एक एक टूथब्रश भेट देते. घरी आल्यावर मुले त्यांच्या टेडी बेअरवर प्रयोग करतात, मग स्वत:वर.
शाळा, प्रसारमाध्यमं, पुस्तकं यातून मुलांनी महत्त्वाच्या गोष्टींची तोंडओळख होते. ती परिणामकारकही असते, मात्र पालकांचे काम त्यानंतर सुरू होते. मुलांना उत्तेजन देऊन वेगवेगळ्या गोष्टी करून घेणं, आवश्यक तेवढा वेळ देणं, प्रयत्न करू देणं, खूप संयम ठेवणं हा भागही तितकाच अवघड आहे. एकदा एक छोटी मुलगी आंघोळीच्या टबमध्ये पाणी साठवून त्यात वेगवेगळी खेळणी, बॉल, स्पंज टाकत होती. तिच्या आईची ‘हा काय खेळ चालला आहे,’ अशी रागाची प्रतिक्रिया होती. ती मुलगी मात्र वेगवेगळ्या वस्तू पाण्यात टाकून हलक्या कोणत्या, जड कोणत्या हे पडताळून पाहत होती. ती तिचे प्रयोग करत होती. कदाचित वाचून, पाठ करून ज्या गोष्टी तिला अल्पावधीसाठी लक्षात राहिल्या असत्या, त्या तिने प्रत्यक्ष केल्याने कायमच्या नोंदल्या गेल्या.
अक्षरओळख करण्याबाबत एक वेगळा प्रयोग केला गेला. महिन्यातून एकदा मुलांना तीन अक्षरे लिहिलेली एक छोटी पिशवी शाळेतून दिली जाते. सप्टेंबरमध्ये शाळा सुरू झाली की, Aa, Bb, Cc ची पिशवी मिळणार. मग महिनाभर त्या आद्याक्षराने सुरू होणाऱ्या वस्तू, चित्रं गोळा करून पिशवीत भरायच्या आणि महिन्याच्या शेवटी घेऊन जायच्या. त्या दिवशी अशा खूप वस्तू वर्गात एकत्र येतात. त्याद्वारे ते आद्याक्षर शिकवायचे. सुरुवातीला मुलांना घरच्यांची मदत लागते. नंतर ती पिशवी मिळाली की, लगेचच मुले खेळण्यातल्या वस्तू, चित्रे त्यात भरून ठेवतात. मग 'र' साठी मी खेळण्यातला स्टेथास्कोप, स्टेगॅसॉरस (एक प्रकारचा डायनासॉर) नेणार असे विचार सुरू होतात. जे नाही मिळणार, त्याची चित्रं काढायला, रंगवायलाही या छोटय़ा कंपनीला उत्साह असतो. शाळेत लिहिण्याची जबरदस्ती नाही. फक्त आपले नाव लिहिता यायला हवे की बास्स!
भाषणकौशल्य विकसित करण्याचा एक छोटा प्रयत्न म्हणजे ‘शो अॅण्ड टेल’. प्रत्येक मुलाने स्वत:चे एक खेळणे आणायचे. मग तो छोटा स्पायडरमॅन असेल किंवा एखादी गाडी आणि सगळ्या वर्गाला ते खेळणे दाखवून त्याबद्दल माहिती द्यायची. शाळेच्या वर्गात खेळणी न्यायला आणि आपल्या मित्रांना दाखवायला, त्याबद्दल सांगायला कोणाला नाही आवडणार? शाळा सुरू होताना मुलांना बोलकं करायला, शाळेतल्या वातावरणात सहज समायोजित व्हायला अशा गोष्टींची खूप मदत होते.
वाचनकौशल्याचा विकास होण्यासाठीही आखीव प्रयत्न वेगवेगळ्या स्तरांवर केले जातात. इथल्या प्रत्येक शाळेत प्रवेश केल्यावर मुलाला वाचता येणं ही फार नंतरची पायरी आहे. त्यानं चित्रं पाहिली तरी चालेल, पण त्यांना पुस्तकं पाहू द्या, असं सांगितलं जातं. ‘रोज मुलांबरोबर बसून १५ मिनिटे तरी वाचा’, अशा सूचना टी.व्ही.वरचे लहान मुलांचे चॅनेल्स दिवसातून दहा वेळा देतात आणि सरकारनेही सगळीकडे मोफत गं्रथालयं उघडली आहेत. मुलांसाठी बोर्ड बुक्स असतात. त्यावर क्रेऑन्सने लिहिलं तर पुसता येतं. ती फाडायला पुष्कळ ताकद लागते. चुकून पाणी सांडलं तरी हरकत नाही. सुरुवातीला फक्त रंगीत चित्रं आणि एखादा शब्द, मग हळूहळू वर्णन वाढतं, चित्र छोटं होतं अशी ही पुस्तकं! आता मुंबईतही काही बडय़ा पुस्तकांच्या दुकानात ही पुस्तके मिळतात. मात्र त्यांची किंमत नेहमीच परवडण्याजोगी असते, असं नाही. अमेरिकेतील पब्लिक लायब्ररीत ही पुस्तके विनामूल्य पाहायला, घरी न्यायला मिळतात हे कळल्यावर खूश व्हायला होतं. छोटय़ा मुलांना स्वत:च्या नावाचं लायब्ररी कार्ड मिळतं आणि कार्ड घेताना भेट म्हणून एक पुस्तकही! भेट मिळाल्यावर नुसतं खेळायला आवडणारी मुलंही दुसऱ्यांदा ग्रंथालयात उत्साहाने येतात. स्वत:साठी पुस्तके शोधतात आणि आपल्या कार्डवर घेतले म्हणून ते जपतातही. पुस्तकाला जपायचं असतं,असे संस्कार त्यांच्यावर आपोआप होतात.
अंक, चलनी नोटा यांची ओळख करून देण्यासाठी मोनॉपॉली (व्यापार डाव)सारखे खेळ उपलब्ध आहेत. शाळेतही खोटय़ा खोटय़ा चलनी नोटा तयार करून ‘फन फेअर’सारखा ‘मेन स्ट्रीट’ सजवला जातो. निसर्गाच्या जवळ जाण्याचा आनंद म्हणून मुले अॅपल, स्ट्रॉबेरी पिकिंगला जातात. एखाद्या बागेत मुलांना न्यायचे, तिथे खाऊ शकेल तितकी स्ट्रॉबेरी, ब्लूबेरी, सफरचंदे खा. झाडावरून तोडून फळं खायची मजा औरच! बरोबर मित्रमंडळी असली तर अजूनच छान! घरी जाताना त्यांना छोटे पॅकिंग भेट म्हणून मिळते. स्नो फॉल असेल तेव्हा त्या बर्फाचे गोळे करून स्नो मॅन करायचा, त्याला नाक म्हणून गाजर लावायचे. कुणाला नाही आवडणार शाळेत जायला?
भारतातील सृजन आनंद विद्यालयासारख्या अनेक शाळा आपापल्या परीने नवनवे प्रयत्न करीत असतात. अनेक शिक्षिका आपल्या वर्गापुरते प्रयोग करून पाहत असतात. कदाचित हे अनुभव त्यांना साहाय्यक ठरतील.
श्रेया महाजन